Bạn là người tiêu dùng thông minh hay đang bị thao túng chi tiêu?
Hãy thử nhớ lại bảng sao kê ngân hàng của bạn vào tháng trước.
Một chiếc máy tính cấu hình cao hơn để phục vụ công việc, một khóa học chuyên môn trực tuyến, hay đôi khi chỉ là một chiếc ghế công thái học để ngồi làm việc đỡ đau lưng. Đó đều là những khoản đầu tư hoàn toàn chính đáng cho bản thân.
Nhưng khi nhìn vào con số tổng phải trả cuối tháng, bạn chợt nhận ra thu nhập của mình đã thâm hụt mất một phần ba. Không phải vì bạn tiêu xài hoang phí cho những cuộc vui, mà vì năm, bảy khoản trả góp nhỏ từ những tháng trước cộng lại. Mỗi khoản chỉ vài trăm ngàn, nhưng khi tụ họp lại, chúng tạo ra một áp lực vô hình lên dòng tiền của bạn.
Thẻ tín dụng và mua sắm trả góp. Chúng mượt mà và tiện lợi đến mức, đôi khi chúng ta quên mất rằng, mình đang tiêu tiền của tương lai.
Đối với những người có học thức, chúng ta không dễ bị lừa bởi những chiêu trò lừa đảo thô sơ trên mạng. Nhưng chúng ta lại rất dễ thỏa hiệp với những công cụ tài chính trông có vẻ văn minh, hợp pháp, được gắn mác là giải pháp tiêu dùng thông minh.
Lợi ích của trả góp và thẻ tín dụng
Thực ra, nếu bạn là một người làm việc tự do, một lập trình viên hay một nhân viên văn phòng, bạn sẽ hiểu rất rõ giá trị của đòn bẩy. Trả góp hay thẻ tín dụng về bản chất không xấu. Chúng là những công cụ tối ưu hóa dòng tiền rất thông minh.
Thay vì phải trích ngay lập tức một khoản tiền lớn từ quỹ dự phòng để đổi một chiếc máy tính mới khi máy cũ bị hỏng, bạn có thể chia nhỏ chi phí đó ra hàng tháng. Việc này giúp bạn giữ lại được nguồn vốn lưu động để linh hoạt xoay xở cho các đầu việc khác.
Riêng với thẻ tín dụng, nếu bạn thanh toán toàn bộ dư nợ đúng hạn, bạn đang được mượn vốn của ngân hàng hoàn toàn miễn phí trong vòng bốn mươi lăm đến năm mươi lăm ngày.
Nhưng, ranh giới giữa việc chúng ta làm chủ công cụ, và việc để công cụ kiểm soát lại cuộc sống của mình, lại mong manh hơn chúng ta tưởng.
Vì sao bạn bị mất kiểm soát chi tiêu?
Để hiểu tại sao nhiều người dù có thu nhập cao vẫn rơi vào cảnh nợ nần, chúng ta cần bóc tách các chiến lược ngầm của các tổ chức tài chính. Họ không ép buộc bạn, họ chỉ tạo ra những thói quen khiến bạn tự nguyện chi tiền.
Cạm bẫy thứ nhất, là chương trình trả góp lãi suất không phần trăm.
Nhiều người nghĩ rằng không phần trăm nghĩa là không mất thêm đồng nào so với giá niêm yết. Nhưng thực tế, hầu hết các cửa hàng hoặc ngân hàng sẽ thu của bạn một khoản gọi là phí chuyển đổi trả góp. Khoản phí này thường dao động từ hai đến năm phần trăm tổng giá trị món đồ.
Nếu bạn chia nhỏ khoản vay trong mười hai tháng, cộng thêm phần chênh lệch giá giữa việc mua trả thẳng và mua trả góp, thì mức lãi suất thực tế bạn phải gánh có thể lên tới mười lăm phần trăm một năm. Đó là một con số không hề nhỏ, nhưng nó đã bị che giấu khéo léo đằng sau cụm từ lãi suất không phần trăm.
Cạm bẫy thứ hai, là việc tự động nâng hạn mức thẻ.
Khi bạn có một lịch sử tín dụng tốt, chi trả đúng hạn trong vài tháng, ngân hàng sẽ tự động gửi một thông báo chúc mừng bạn đã được nâng hạn mức từ ba mươi triệu lên tám mươi triệu đồng. Về mặt tâm lý, điều này tạo ra một cảm giác thỏa mãn, giống như năng lực tài chính của bạn vừa được xã hội công nhận.
Nhưng bản chất của việc nâng hạn mức này là mở rộng chiếc lưới. Hạn mức càng cao, rào cản tâm lý khi chi tiêu cho những món đồ xa xỉ càng thấp. Bạn bắt đầu mua sắm những thứ nằm ngoài khả năng chi trả của mức lương hiện tại, chỉ vì bạn nghĩ mình có đủ hạn mức để quẹt.
Cạm bẫy thứ ba, là các dịch vụ ẩn và phí gia hạn tự động.
Khi mở thẻ hoặc đăng ký trả góp, có rất nhiều điều khoản nhỏ về phí thường niên, phí bảo hiểm khoản vay, phí thông báo số dư bằng tin nhắn. Những khoản phí này chỉ vài chục ngàn một tháng, nhưng nếu bạn sở hữu hai đến ba chiếc thẻ khác nhau, số tiền thâm hụt thầm lặng mỗi năm có thể lên tới vài triệu đồng.
Sai lầm phổ biến của những người có thu nhập ổn định là chúng ta thường tự tin vào khả năng kiếm tiền trong tương lai của mình. Chúng ta nhìn vào hạn mức thẻ năm mươi triệu, một trăm triệu, và vô tình coi đó là một phần tài sản tự có.
Về mặt tâm lý hành vi, bộ não của chúng ta rất ngại cảm giác phải mở ứng dụng và chuyển đi một cục tiền lớn. Nhưng khi bấm vào nút trả góp hoặc quẹt một tấm thẻ nhựa, rào cản xót tiền đó hoàn toàn bị triệt tiêu.
Chúng ta dễ dàng tự thỏa hiệp với chính mình bằng những câu nói như: "Mỗi tháng chỉ mất thêm vài trăm ngàn, không đáng là bao", hoặc "Món đồ này sẽ giúp mình làm việc hiệu quả hơn". Hệ quả là chúng ta liên tục nâng cấp các thiết bị công nghệ, mua sắm những dịch vụ vượt quá nhu cầu thực tế, chỉ vì sự tiện lợi trong khâu thanh toán.
Theo số liệu thực tế, dư nợ tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam liên tục tăng cao. Đi kèm với đó là không ít áp lực tài chính đè nặng lên vai những người trẻ.
Nên nhớ, lãi suất phạt quá hạn của thẻ tín dụng hiện nay có thể lên tới hơn bốn mươi phần trăm một năm. Còn với các ứng dụng trả góp, đằng sau cam kết lãi suất không phần trăm, luôn là các loại chi phí ẩn như phí chuyển đổi kỳ hạn hay phí quản lý tài khoản mà nếu không đọc kỹ hợp đồng, bạn sẽ phải trả một cái giá rất đắt.
Các tổ chức tài chính và các sàn thương mại điện tử hiểu rất rõ tâm lý này. Họ thiết kế những giao diện mượt mà nhất, lược bỏ mọi bước xác thực rườm rà. Tất cả chỉ để tạo cho bạn một cảm giác rằng, việc vay nợ để tiêu dùng là một hành vi thông minh và hiện đại. Nhưng khi có biến cố xảy ra với công việc hoặc thu nhập, người duy nhất phải gánh chịu rủi ro chính là bạn.
5 nguyên tắc đo lường tài chính
Để giữ cho tâm trí luôn bình an và không bị cuốn vào vòng xoáy nợ nần, bạn có thể tự đo lường lại các quyết định tài chính của mình qua năm nguyên tắc sau.
Thứ nhất, chỉ trả góp cho tài sản tạo ra giá trị thực. Hãy giữ công cụ này cho những thứ trực tiếp giúp bạn tăng hiệu suất làm việc hoặc tạo ra thu nhập, như một chiếc máy tính tốt hay một thiết bị chuyên môn. Đừng bao giờ trả góp cho những nhu cầu giải trí nhất thời hay những món đồ công nghệ chỉ để thỏa mãn cảm giác trải nghiệm.
Thứ hai, tính toán tổng số tiền phải trả thực tế. Trước khi bấm nút xác nhận, hãy cộng tất cả số tiền phải trả mỗi tháng nhân với số tháng để ra con số cuối cùng. Nếu số tổng đó cao hơn giá tiền mặt ban đầu quá mười phần trăm, đó là một thương vụ không hiệu quả.
Thứ ba, quy tắc ba mươi phần trăm. Hãy luôn đảm bảo tổng tất cả các khoản trả góp và nợ thẻ mỗi tháng không vượt quá ba mươi phần trăm thu nhập ròng của bạn. Ngưỡng an toàn nhất để bạn không bị áp lực tâm lý là dưới hai mươi phần trăm.
Thứ tư, luôn thanh toán một trăm phần trăm. Đừng bao giờ chọn nút thanh toán tối thiểu trên sao kê thẻ tín dụng. Việc này thực chất là bạn đang tự nguyện gánh mức lãi suất cao nhất của ngân hàng trên phần dư nợ còn lại.
Thứ năm, chiếc khiên dự phòng. Không tham gia vào bất kỳ cơ chế tín dụng nào nếu bạn chưa thiết lập được một quỹ dự phòng khẩn cấp tương đương từ ba đến sáu tháng chi phí sinh hoạt. Không có quỹ dự phòng, thẻ tín dụng sẽ trở thành con dao hai lưỡi khi công việc của bạn gặp trục trặc.
Hành động ngay hôm nay
Những chỉ số kiểm soát vừa rồi là cái khung để bạn định lượng lại ví tiền của mình. Nhưng nếu lúc này, bạn nhận ra bản thân đã lỡ sở hữu quá nhiều khoản trả góp lắt nhắt, và dòng tiền hàng tháng đang thực sự bị nghẹt, thì việc chỉ ngồi nhìn những con số sẽ không giải quyết được vấn đề. Bạn cần một kế hoạch hành động ngay lập tức để giải phóng áp lực này.
Trong vòng ba mươi ngày tới, chúng ta có thể từng bước tái cấu trúc lại hệ thống tài chính cá nhân thông qua ba hành động cụ thể sau đây.
Hành động đầu tiên bạn cần làm là liệt kê định lượng. Hãy mở tất cả các ứng dụng ngân hàng, sao kê thẻ và ghi ra một tờ giấy hoặc file máy tính đúng ba con số: Tổng số nợ còn lại của từng khoản là bao nhiêu, số tiền phải trả hàng tháng là bao nhiêu, và ngày chặn thanh toán là ngày nào. Việc nhìn thấy toàn bộ bức tranh tài chính một cách trực quan sẽ giúp bộ não của bạn thoát khỏi trạng thái mơ hồ và bắt đầu đối diện với thực tế.
Hành động tiếp theo mang tính chất phòng thủ, đó là ngắt liên kết thanh toán. Hãy gỡ bỏ hoàn toàn thông tin thẻ tín dụng ra khỏi các ứng dụng mua sắm trực tuyến, các ứng dụng giao đồ ăn và gọi xe. Việc bắt buộc phải nhập lại thông tin thẻ hoặc chuyển sang nạp tiền mặt mỗi khi mua hàng sẽ tạo ra một khoảng trễ thời gian cần thiết. Khoảng trễ này giúp lý trí của bạn kịp can thiệp, ngăn chặn những quyết định chi tiêu bốc đồng.
Cuối cùng, hãy áp dụng chiến lược hòn tuyết lăn. Nếu bạn có nhiều khoản trả góp, hãy tập trung toàn bộ nguồn lực tài chính thặng dư để tất toán dứt điểm khoản có giá trị nhỏ nhất trước, bất kể lãi suất của nó là bao nhiêu. Khi xóa bỏ được một đầu mục nợ, bạn không chỉ giảm bớt áp lực dòng tiền của tháng sau, mà còn tạo ra một cú hích tâm lý tích cực, giúp bạn có thêm sự tự tin để xử lý các khoản nợ lớn hơn.
Hãy làm chủ thói quen tiêu dùng của bạn
Trả góp hay thẻ tín dụng suy cho cùng chỉ là những công cụ trung tính. Chúng có ích hay không hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực tự chủ và tính kỷ luật của người sử dụng.
Nếu bạn thấy mình vẫn còn loay hoay với dòng tiền hàng tháng, hoặc dễ bị cám dỗ bởi những thiết bị công nghệ mới, giải pháp quản trị rủi ro tốt nhất là quay về với những phương thức nguyên bản: Thanh toán bằng tiền tự có, hoặc chuyển khoản trực tiếp từ tài khoản lương.
Mua một món đồ khi bạn thực sự có đủ nguồn lực ở hiện tại, luôn an toàn hơn việc đặt cược vào nguồn thu nhập chưa chắc chắn ở tương lai. Sự tự do và bình an trong tâm trí dài hạn luôn đáng giá hơn những trải nghiệm sở hữu nhất thời.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi nội dung này. Nếu bạn thấy những phân tích vừa rồi có thể giúp ích cho ai đó xung quanh mình, xin hãy tặng video một lượt thích và chia sẻ nó đến họ. Sự ủng hộ của bạn chính là động lực lớn để blog tiếp tục phát triển những nội dung sâu sắc và chất lượng hơn.
Đừng quên để lại trải nghiệm hoặc quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận.
Xin cảm ơn và hẹn gặp lại bạn trong các bài phân tích tiếp theo.